Nieuws over gezondheidszorg uit Europa - Oktober 2025

De Europese Commissie heeft een nieuwe verordening voorgesteld die het mechanisme voor civiele bescherming van de Europese Unie (EU) versterkt door de financiering van de paraatheid voor en de reactie op noodsituaties op gezondheidsgebied te integreren. Het doel is effectiever en efficiënter te kunnen reageren op risico's en bedreigingen, dankzij betere synergieën en coördinatie tussen sectoren en tussen de EU en de lidstaten (EN).

De vijfde editie van het Strategic Foresight Report van de Europese Commissie introduceert het begrip veerkracht 2.0, gedefinieerd als een transformatieve, proactieve en toekomstgerichte aanpak. Een van de acht actiegebieden is steun voor 'duurzaam en inclusief welzijn'. Dit omvat het aanpakken van ongelijkheden op gezondheidsgebied en het bevorderen van het aanbod van geneesmiddelen, toegang tot hoogwaardige gezondheidszorg, preventie en gezondheidsbevordering (EN/FR/NL). De Commissie stelt ook voor om haar dashboard van welzijnsindicatoren te integreren in beleidsevaluatie en besluitvorming over investeringen en hervormingen (EN).

De Europese Commissie heeft de resultaten gepubliceerd van een project dat werd gefinancierd in het kader van het EU4Health-programma, waarbij innovatieve instrumenten werden ontwikkeld om de toegang tot gezondheidszorg in alle lidstaten te beoordelen. Het rapport toont de impact van gezondheidszorg op het terugdringen van ongelijkheid en armoede en biedt een toolkit om de impact van verschillende scenario's voor hervorming van de gezondheidszorg op het budget van huishoudens te evalueren (EN).

De strategie voor medische tegenmaatregelen maakt deel uit van de strategie van de Unie inzake paraatheid. Zij heeft tot doel de reactie van de EU op toekomstige noodsituaties op gezondheidsgebied te ondersteunen door de ontwikkeling, productie, inzet en toegankelijkheid van levensreddende medische hulpmiddelen te versnellen (EN).

De voorraadstrategie van de EU is een ander resultaat van de strategie van de Unie inzake paraatheid. Zij heeft tot doel essentiële goederen, waaronder geneesmiddelen, veilig te stellen in geval van een crisis door een alomvattende EU-aanpak van het aanleggen van voorraden te bevorderen (EN/FR/NL).

In juli nam het Europees Parlement een resolutie aan die het belang benadrukte van de sectoren van de biotechnologie en biofabricage, die ook in de gezondheidszorg en biowetenschappen baanbrekende oplossingen leveren. Met het oog op de toekomstige biotechwet van de EU werd er bij de Europese Commissie op aangedrongen bestaande en toekomstige initiatieven op dit gebied te stroomlijnen en te harmoniseren, de toelatingsprocedures te vereenvoudigen en de bioveiligheid te waarborgen (EN, EN/FR/NL).

De Europese Rekenkamer beoordeelde de doeltreffendheid van de EU-maatregelen om de beschikbaarheid van geneesmiddelen te garanderen. Zij concludeerde dat maatregelen om de onderliggende oorzaken van tekorten aan te pakken nog in de beginfase verkeren en dat tekortkomingen op de interne markt de beschikbaarheid van geneesmiddelen in de hele EU blijven belemmeren. Er werden aanbevelingen gedaan om het kader voor de aanpak van kritieke tekorten te verbeteren, de onderliggende oorzaken aan te pakken en de werking van de interne markt te verbeteren (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft een openbare raadpleging en een verzoek om input gelanceerd om suggesties te verzamelen voor het definiëren van de EU-strategie tegen armoede. Deze strategie, die voor het eerste kwartaal van 2026 wordt verwacht, zal uitgaan van een multidimensionale visie op armoede en deze vanuit een levenscyclusperspectief benaderen, voortbouwend op een benadering van sociale investeringen. Beide processen lopen tot 24 oktober 2025 (EN/FR/NL).

In een onderzoeksverslag van Eurofound worden trends en verschillen in de EU geanalyseerd met betrekking tot de toegankelijkheid van diensten die essentieel zijn om kinderarmoede aan te pakken en het welzijn van kinderen te bevorderen. Het beschrijft ook de stand van zaken met betrekking tot de arbeidsomstandigheden voor personeel en opleidingsmogelijkheden op deze belangrijke gebieden. Het rapport laat een achteruitgang zien in de geestelijke gezondheid van kinderen en een toename in onvervulde behoeften aan gezondheidszorg, en deze trends weerspiegelen de onzekere werkomstandigheden die professionals in de gezondheidszorg vaak ervaren. Er worden beleidsaanbevelingen gedaan met betrekking tot initiatieven op EU- en nationaal niveau (EN).

Een beleidsnota van Eurofound onderzoekt de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR). Hieruit blijkt dat er, ondanks vooruitgang op sommige gebieden, nog steeds uitdagingen zijn en dat er met name bij de inclusie van kwetsbare groepen is van een neerwaartse trends. Wat beginsel 16 betreft, over het recht op toegang tot de gezondheidszorg, is het gemiddelde niveau van zelfgerapporteerde onvervulde behoeften aan medische zorg in de lidstaten gestegen. Kwetsbare groepen hebben daarbij te maken met grotere verschillen in vergelijking met de gehele bevolking. Er worden beleidsaanbevelingen gedaan voor het volgende EPSR-actieplan (EN).

In juli heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) een initiatiefadvies goedgekeurd waarin het waarschuwt dat de kosten van levensonderhoud de ongelijkheden op gezondheidsgebied vergroten doordat de meest kwetsbare groepen onevenredig hard worden getroffen. In het advies wordt aangedrongen op een betere financiële dekking van de gezondheidszorg voor mensen met een laag inkomen en meer investeringen in de gezondheidszorg, alsook op een effectieve tenuitvoerlegging van beginselen 16 en 18 van de Europese pijler van sociale rechten, die eenieders recht op tijdige toegang tot betaalbare, kwalitatief hoogwaardige gezondheidszorg en langdurige zorg garanderen (EN/FR/NL).

Het nieuwe meerjarig financieel kader dat door de Europese Commissie is voorgesteld, omvat nationale en regionale plannen die zijn afgestemd op lokale behoeften. Veertien procent van de nationale toewijzingen zal moeten dienen voor de financiering van hervormingen en investeringen die vaardigheden verbeteren, armoede bestrijden, sociale inclusie bevorderen en plattelandsgebieden ontwikkelen. Een EU-faciliteit zal de lidstaten ondersteunen bij het reageren op crises en het coördineren van maatregelen op EU-niveau op verschillende beleidsterreinen, waaronder gezondheid (EN/FR/NL). Het nieuwe fonds voor concurrentievermogen zal financiering verstrekken voor strategische prioriteiten voor vier grote beleidslijnen, waaronder gezondheid, biotechnologie, landbouw en bio-economie (EN/FR/NL). In een geactualiseerd prestatiekader zijn horizontale beginselen en vereenvoudigde toezichtregels vastgesteld, evenals interventiegebieden en de bijbehorende prestatie-indicatoren (EN/FR/NL). 

Als onderdeel van het volgende meerjarig financieel kader heeft de Europese Commissie een verordening voorgesteld tot vaststelling van Horizon Europa, het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie, voor de periode 2028-2034. Dit programma zal nauw verbonden zijn met het Europees fonds voor concurrentievermogen en gebaseerd zijn op vier pijlers: wetenschap op topniveau, concurrentievermogen en samenleving, innovatie en de Europese onderzoeksruimte. De financiering van onderzoek zal bijdragen aan EU-prioriteiten op gebieden zoals gezondheid (EN).

Het langverwachte EU4Health werkprogramma werd afgelopen juli eindelijk gepubliceerd door de Europese Commissie. Het programma van dit jaar weerspiegelt de overeengekomen bezuiniging van 1 miljard euro vanaf 2025. De financiering voor preventiegerelateerde activiteiten werd aanzienlijk verlaagd en de exploitatiesubsidies voor maatschappelijke organisaties werden volledig geschrapt (EN). Zoals aangeklaagd door 25 gezondheids- en patiëntenbelangenorganisaties, bedreigt dit besluit het werk van velen van hen (EN).

In juli publiceerde de Europese Commissie de resultaten van een Eurobarometer-enquête over de bekendheid en perceptie van het regionaal beleid van de EU door de burgers. Hieruit bleek een zekere kennis van door de EU gefinancierde initiatieven en en een algemene positieve waardering van het effect ervan op hun respectieve landen en regio's. Wat toekomstige EU-investeringen betreft, gaf 49% van de respondenten prioriteit aan de verbetering van de gezondheidszorg en de onderwijsinfrastructuur (EN).

De Europese Commissie heeft een tweede belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang (IPCEI) in de gezondheidssector goedgekeurd. Dat project werd ontworpen om innovatie in medische hulpmiddelen te bevorderen. Het project is aangemeld door Frankrijk, Hongarije, Italië, Slowakije en Slovenië en heet 'IPCEI Tech4Cure'. Tien projecten van tien bedrijven zullen zich richten op het creëren van innovatieve medische apparaten met geavanceerde en nieuwe digitale en AI-oplossingen, met als doel het verder ontwikkelen van voorspellende, preventieve en gepersonaliseerde geneeskunde (EN/FR).

Alchem produceert een belangrijk farmaceutisch ingrediënt dat wordt gebruikt bij de productie van Buscopan, een krampstillend geneesmiddel voor de buik, en de generieke versies daarvan. De Europese Commissie oordeelde dat het bedrijf van 2005 tot 2018 de antitrustregels van de EU heeft overtreden. Alchem coördineerde en kwam overeen om minimumverkoopprijzen vast te stellen voor distributeurs en fabrikanten van generieke geneesmiddelen en om verkoopquota onder hen te toe te wijzen, en wisselde commercieel gevoelige informatie uit (EN/FR). Dit volgt op het besluit van de Commissie van oktober 2023 om geldboetes op te leggen aan zes andere ondernemingen die betrokken waren bij hetzelfde kartel (zie kwartaalbulletin 68).

De Europese Commissie heeft de overname van het Japanse bedrijf Topcon door de in de Verenigde Staten gevestigde wereldwijde investeringsmaatschappij KKR goedgekeurd. Topcon ontwikkelt, produceert en levert apparatuur en software in twee belangrijke bedrijfsdivisies, waaronder oogzorg voor klanten in de gezondheidszorg (EN).

De Europese Commissie heeft de overname van het Spaanse bedrijf Global Mensa door het in Canada gevestigde Ontario Teachers' Pension Plan Board (OTTP) goedgekeurd. Global Mensa is de houdstermaatschappij van de Donte Group, een tandheelkundig platform dat 426 tandheelkundige klinieken exploiteert in Spanje en één in het Verenigd Koninkrijk (EN).

De Europese Commissie heeft de overname van DCC Healthcare, dat gevestigd is in het Verenigd Koninkrijk en Ierland, door Investindustrial Group uit Luxemburg goedgekeurd. De transactie betreft twee belangrijke bedrijfsactiviteiten, waaronder de levering van medische en andere gezondheidsproducten (EN).

Zaak C-489/23 betreft een Roemeense patiënt aan wie de vergoeding voor ziekenhuiszorg in Duitsland werd geweigerd omdat de medische beoordeling en het verzoek om ziekenhuisopname niet waren afgegeven door een arts binnen het Roemeense openbare ziekteverzekeringsstelsel. Het Hof van Justitie oordeelde dat dit soort wetgeving in strijd is met Richtlijn 2011/24/EU betreffende de rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg. Volgens Verordening (EC) nr. 883/2004 kan de nationale wetgeving de vergoeding echter beperken tot het bedrag dat door de nationale ziekteverzekeringsstelsel wordt verstrekt, indien de verzekerde om gegronde redenen voorafgaande toestemming voor bepaalde grensoverschrijdende gezondheidszorg is geweigerd, behalve in gevallen van spoedeisende behandeling (EN/FR/NL).

In zaak C-115/24 heeft het Hof van Justitie de toepassing verduidelijkt van Richtlijn 2011/24/EU betreffende de rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg, Richtlijn 2000/31/EC betreffende elektronische handel in de interne markt en Richtlijn 2005/36/EC betreffende de erkenning van beroepskwalificaties, in de context van telegeneeskunde die aan een patiënt wordt verleend door een zorgverlener die in een andere lidstaat is gevestigd. De zaak betreft een Oostenrijkse tandarts die samenwerkt met Duitse bedrijven die geen Oostenrijkse vergunning hebben (EN/FR/NL).

In zaak C-715/23 heeft het Hof van Justitie zich gebogen over Richtlijn 2014/20/EU betreffende het plaatsen van concessieovereenkomsten in verband met een vergunning die aan een apotheek is verleend on in Slovenië actief te zijn. Volgens het Hof valt het verlenen van apotheekdiensten - bestaande uit het tegen vergoeding leveren van receptplichtige en receptvrije geneesmiddelen voor menselijk gebruik en het geven van advies over het gebruik daarvan - niet onder het begrip "niet-economische diensten van algemeen belang", maar onder het begrip "sociale diensten en andere specifieke diensten". Dit betekent dat zij onderworpen zijn aan vereenvoudigde procedures voor overheidsopdrachten (EN/FR/NL).

In zaak C-203/24 worden de criteria onderzocht aan de hand waarvan kan worden vastgesteld of een persoon die in twee of meer EU-lidstaten werkzaam is, een substantieel deel van zijn werkzaamheden in zijn land van verblijf verricht. Volgens het Hof van Justitie moet het bevoegde instelling beoordelen of ten minste 25% van de arbeidstijd of de beloning in die staat wordt besteed, zonder rekening te houden met andere omstandigheden of criteria. De relevante referentieperiode is de 12 maanden volgend op de aanvang van de tewerkstelling in twee of meer lidstaten; alleen de verwachte toekomstige situatie mag in aanmerking worden genomen, niet die uit het verleden (EN/FR/NL).

In zaak C-10/24 zet de advocaat-generaal uiteen hoe Verordening (EU) 2017/745 moet worden geïnterpreteerd met betrekking tot de algemene verplichtingen van distributeurs van medische hulpmiddelen. De nadruk ligt op twee aspecten: 1) de verificatieverplichtingen die distributeurs hebben met betrekking tot de conformiteit van de hulpmiddelen die zij op de markt aanbieden; 2) de factoren die in aanmerking moeten worden genomen om te bepalen of een distributeur redenen heeft om aan te nemen dat een hulpmiddel niet in overeenstemming is met die verordening (EN/FR/NL).

In de zaken T-393/23, T-351/23, T-278/23, T-258/23, T-256/23 heeft het Gerecht uitvoeringsbesluit C(2023) 3067 (definitief) van 2 mei 2023 nietig verklaard, waarbij de Europese Commissie de vergunning voor het in de handel brengen van 'Tecfidera - Dimethylfumaraat', een geneesmiddel voor menselijk gebruik, heeft gewijzigd. De nietigverklaring werd gevraagd door de fabrikanten van generieke geneesmiddelen Teva GmbH (EN/FR), Kern Pharma, SL (EN/FR), Zentiva k.s. en Zentiva Pharma GmbH (EN/FR), Zakłady Farmaceutyczne Polpharma S.A (EN/FR), en Mylan Ireland Ltd (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft Tsjechië voor het Hof van Justitie van de Europese Unie gedaagd omdat het de richtlijn betreffende de evenredigheidstoets niet correct heeft omgezet. Deze vereist dat lidstaten beoordelen of nieuwe of gewijzigde regels die de toegang tot gereglementeerde beroepen (waaronder beroepen in de gezondheidszorg) beperken, gerechtvaardigd, noodzakelijk en evenwichtig zijn. Ondanks recente maatregelen om de omzetting van de richtlijn in Tsjechische wetgeving te verbeteren, zorgt Tsjechië er nog steeds niet voor dat maatregelen van beroepsorganisaties aan een evenredigheidstoets worden onderworpen (EN/FR).

De Europese Commissie heeft met redenen omklede adviezen gestuurd aan Bulgarije, Cyprus, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Spanje en Zweden omdat ze geen nationale maatregelen hebben meegedeeld voor de omzetting van de richtlijn inzake de veerkracht van kritieke entiteiten. De richtlijn vereist de identificatie en vermelding van Europese kritieke infrastructuur, evenals een beoordeling van de noodzaak om hun bescherming en veerkracht te verbeteren. Het doel is om de verlening van vitale diensten in belangrijke sectoren, zoals de gezondheidszorg, te verzekeren (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft een aanmaningsbrief aan Cyprus en met redenen omkleed adviezen aan België, Bulgarije, Griekenland, Roemenië en Spanje gestuurd omdat zij de richtlijn betreffende de belasting over de toegevoegde waarde (btw) niet volledig hebben omgezet. De richtlijn staat de lidstaten toe op grote schaal verlaagde tarieven toe te passen, waaronder nultarieven voor essentiële producten zoals farmaceutische producten en producten voor medisch gebruik (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft haar strategie gelanceerd om Europa een voortrekkersrol te laten spelen op het gebied van innovatie in de biowetenschappen. Biowetenschappen onderzoeken levende systemen, van cellen tot ecosystemen, en omvatten economische activiteiten zoals gezondheidszorg, farmaceutica en medische hulpmiddelen. De strategie zal klinische proeven in meerdere landen ondersteunen en de inkoop van innovatie stimuleren op gebieden zoals vaccins van de volgende generatie en betaalbare oplossingen voor kanker (EN/FR/NL). In de door de Raad van de EU aangenomen conclusies werd opgeroepen tot een snelle uitvoering van de voorgestelde acties en tot een holistische benadering van onderzoek en innovatie in de biowetenschappen (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft een strategie gepresenteerd die ervoor moet zorgen dat wetenschappers, onderzoekers, innovatoren en de industrie gemakkelijk toegang hebben tot Europa's geavanceerde faciliteiten, gegevens van hoge kwaliteit en diensten op maat. Er worden verschillende acties voorgesteld om de infrastructuur voor onderzoek en technologie te stimuleren en talent aan te trekken in verschillende sectoren, waaronder de gezondheidszorg (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft een strategie gepubliceerd om het leiderschap van de EU op het gebied van kwantumtechnologie veilig te stellen door de groei van start-ups en de omzetting van baanbrekende wetenschap in marktrijpe toepassingen te ondersteunen. Kwantumtechnologieën worden ook gebruikt in de medische sector, bijvoorbeeld voor de overdracht van medische gegevens of voor medische diagnostiek (EN).

De Raad van de EU heeft conclusies aangenomen die sturing geven aan de totstandbrenging van een sterk en dynamisch onderzoeks- en innovatiesysteem, en oproepen tot een ondersteunend regelgevend en financieel klimaat om start-ups en scale-ups te stimuleren (EN/FR/NL). De conclusies volgen op de mededeling die de Europese Commissie in mei gepubliceerde over de EU-strategie voor start-ups en scale-ups. Daarin werd de oprichting aangekondigd van een Scaleup Europe-fonds dat fondsen en investeringen moet mobiliseren in strategische sectoren, zoals de medische technologie (EN/FR/NL).

In een artikel gepubliceerd in de 'Journal of Law, Medicines & Ethics' analyseert Mary Guy van de Liverpool John Moores University het arrest dat het Hof van Justitie van de Europese Unie in april 2023 heet uitgegeven in de zaak van Casa Regina Apostolorum over staatssteun aan ziekenhuizen in het licht van het beleid van de Europese Commissie met betrekking tot diensten van algemeen economisch belang (DAEB) en ziekenhuizen. Het toont de spanningen tussen staat en markt, alsook tussen het EU-niveau en het nationale niveau. Het biedt inzicht in de mogelijke gevolgen van het arrest en geeft aan waar toekomstige juridische uitdagingen zich op kunnen richten (EN).

De editie van dit jaar van het boek 'Sociaal beleid in de Europese Unie', gepubliceerd door het Europees Vakbondsinstituut (ETUI) en het Onderzoekscentrum Sociaal Europa (OSE), bevat een hoofdstuk van OSE's senior onderzoeker Jessica Martini over de Europese Gezondheidsunie. Het hoofdstuk geeft een overzicht van de initiatieven waarop deze Unie is gebouwd, analyseert de prioriteiten die in 2024 tijdens het Belgische voorzitterschap van de Raad van de EU worden gesteld en onderzoekt de politieke richtsnoeren die de Europese Gezondheidsunie tijdens het nieuwe mandaat van de Europese Commissie vorm zullen geven (EN, FR).

Een artikel gepubliceerd in het tijdschrift 'Health Policy' en geschreven door Nicole Mauer, van het European Observatory on Health Systems and Policies, en collega's, beoordeelt de implementatie van de richtlijn voor tijdelijke bescherming in alle EU-lidstaten. De richtlijn voorzag in dekking van en toegang tot een minimumpakket aan gezondheidszorgdiensten voor ontheemden en werd in 2022 geactiveerd na de Russische invasie in Oekraïne. Het artikel biedt een vergelijkend overzicht van aanspraken op gezondheidszorg en financiële dekking, toegang tot diensten en bestaande belemmeringen in de 27 EU-lidstaten (EN).

Een recent rapport van EuroHealthNet en het Centre for Health Equity Analytics (CHAIN) brengt trends in gezondheid, geestelijke gezondheid en ongelijkheden in kaart in veertien EU-landen, evenals in Noorwegen, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. Het rapport bevestigt de omvang van ongelijkheden op gezondheidsgebied en de sociale en economische factoren die deze veroorzaken. Het bevat ook duidelijke, empirisch onderbouwde maatregelen die op EU- en nationaal niveau kunnen worden genomen om de bestaande verschillen weg te werken (EN).

In een artikel dat is gepubliceerd in het tijdschrift 'Health Policy', onderzoeken Joseph Donia en Luca Marelli van de Universiteit van Milaan welke ethische en sociale kwesties kunnen voortvloeien uit de ontwikkeling en implementatie van de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens (EHDS). Het artikel identificeert een reeks problemen en doet beleidsaanbevelingen op zeven gebieden: de grenzen van individuele controle over gezondheidsgegevens; heterogeniteit binnen de EU; veranderingen in de medische praktijk en in onderzoek; de betrokkenheid van commerciële actoren; het verergeren van ongelijkheden; en de duurzaamheid van de EHDS (EN).

Een online artikel gepubliceerd door het tijdschrift Politico onderzoekt hoe de poging van president Trump om de prijzen van medicijnen af te stemmen op de laagste niveaus bij de belangrijkste handelspartners van Amerika, de lancering van nieuwe medicijnen dreigt te ontmoedigen en de prijzen in Europa dreigt op te drijven (EN).