Nieuws over gezondheidszorg uit Europa – September 2026

Een nieuw rapport biedt inzicht in de wijze waarop de personeelsbezetting in de gezondheidszorg wordt vastgesteld, geïmplementeerd, ingezet en geëvalueerd in de lidstaten van de Europese Unie (EU) en Noorwegen. Het overzicht van de verschillende benaderingen en methoden die worden gebruikt om de personeelsbezetting aan te pakken, heeft tot doel wederzijds leren te bevorderen en goede praktijken in kaart te brengen. Het rapport is opgesteld door de deskundigengroep van de Europese Commissie voor de beoordeling van de prestaties van gezondheidszorgstelsels (HSPA), met steun van het European Observatory on Health Systems and Policies (EN).

De Raad van de EU en het Europees Parlement hebben een voorlopig akkoord bereikt over een nieuwe verordening ter bestrijding van tekorten aan kritieke geneesmiddelen en geneesmiddelen van gemeenschappelijk belang, zoals antibiotica, insuline en pijnstillers. Het akkoord breidt het toepassingsgebied van de verordening uit tot weesgeneesmiddelen in het kader van strategische projecten en gezamenlijke aanbestedingen (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft uniforme eisen gepubliceerd voor de conformiteitsbeoordelingsactiviteiten die door aangemelde instanties worden uitgevoerd in het kader van de EU-verordeningen inzake medische hulpmiddelen en medische hulpmiddelen voor in-vitrodiagnostiek (EN/FR/NL). Daarnaast is via twee gedelegeerde handelingen de lijst van beproefde technologieën uitgebreid. Deze technologieën kunnen worden vrijgesteld van de verplichting om klinisch onderzoek uit te voeren of de technische documentatie van elk hulpmiddel afzonderlijk te beoordelen (EN/FR/NL, EN/FR/NL).

Vanaf het tweede kwartaal van 2026 zal het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) uitgebreide regelgevingsondersteuning en prioritair wetenschappelijk advies bieden aan fabrikanten van aangewezen baanbrekende medische hulpmiddelen en in-vitrodiagnostica. Het proefprogramma dient als basis voor een mogelijk toekomstig kader voor baanbrekende medische hulpmiddelen, opgenomen in het Commissievorstel van december 2025 tot herziening van de verordeningen inzake medische hulpmiddelen en medische hulpmiddelen voor in-vitro diagnostiek (EN).

Vanaf april 2026 zal een panel van deskundigen op hoog niveau elk kwartaal bijeenkomen om het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) te adviseren over kwesties rond terughoudendheid ten aanzien van vaccinatie. Het panel helpt zorgen onder het publiek te identificeren en aan te pakken, werkt samen met zorgverleners en ontwikkelt communicatiemateriaal en voorlichtingscampagnes over vaccins (EN).

De Europese Commissie heeft 22 maatregelen gepresenteerd die moeten zorgen voor een geleidelijke overgang naar innovatieve, dierproefvrije benaderingen voor de beoordeling van de veiligheid van chemische stoffen op 15 gebieden, waaronder farmaceutische chemicaliën. De routekaart bevat ook indicatoren om de voortgang te monitoren (EN/FR).

In een resolutie van het Europees Parlement wordt opgeroepen tot flexibiliteit en evenredige maatregelen om te voorkomen dat de herziene richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater de betaalbaarheid, beschikbaarheid of toegankelijkheid van geneesmiddelen schaadt. De richtlijn, die op 1 januari 2025 in werking trad, past het “de vervuiler betaalt”-beginsel toe op geneesmiddelen fabrikanten. Het Parlement vraagt om tijdelijke opschorting van de bepalingen totdat de Europese Commissie een nieuwe effectbeoordeling heeft afgerond. De tekst werd aangenomen door 294 leden (EN).

De Europese Commissie heeft haar vierde verslag over de stand van zaken in het digitale decennium gepubliceerd. Het beschrijft de geboekte vooruitgang richting de digitale transformatiedoelstellingen voor 2030, en de resterende lacunes. De Commissie doet aanbevelingen aan de EU en de lidstaten en benadrukt het belang van continuïteit in de financiering na 2026. Het hoofdrapport wordt aangevuld met 27 landenrapporten en diverse werkdocumenten, waaronder een analyse van de e-gezondheidsdoelstelling om alle EU-burgers tegen 2030 toegang te geven tot hun elektronische patiëntendossiers (EN/FR/NL, EN).

De Raad van de EU en het Europees Parlement hebben een voorlopig akkoord bereikt over de wijziging van Verordeningen 883/2004 en 987/2009, die de coordinatië van de socialezekerheidsstelsels regelen. De herziening, voorgesteld in december 2016, beoogt verduidelijking, vereenvoudiging en betere handhaafbaarheid van de regels. De wijzigingen richten zich op vijf gebieden, waaronder langdurige zorg, toegang tot uitkeringen voor economisch inactieve personen en de toepasselijke wetgeving voor personen die in meerdere lidstaten werken (EN/FR/NL). De overeenkomst werd in april goedgekeurd door de ambassadeurs van de lidstaten (EN/FR/NL) en in juli door het Parlement (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft de EU-strategie ter bestrijding van armoede gepubliceerd. De strategie erkent de sleutelrol van sociale diensten bij het begeleiden van kwetsbare mensen naar noodzakelijke ondersteuning, zoals gezondheidszorg. Ze benadrukt het belang van toegang tot langdurige zorg, en kondigt een "European Care Deal" aan voor 2027 (EN/FR/NL).

Een van de nieuwe initiatieven is een voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake huisvesting. Het erkent huisvesting als een belangrijke sociale determinant van gezondheid en sociale inclusie. Lidstaten worden aanbevolen persoonsgericht en geïntegreerd beleid te voeren dat duurzame, betaalbare en kwalitatief hoogwaardige huisvesting ondersteunt en toegang tot essentiële diensten zoals gezondheidszorg waarborgt (EN).

In het kader van de EU-strategie ter bestrijding van armoede heeft de Europese Commissie een mededeling gepubliceerd met nieuwe maatregelen om de uitvoering van de Europese Kindergarantie te versterken. De garantie, aangenomen in 2021, moet sociale uitsluiting voorkomen door kinderen in nood toegang te geven tot essentiële diensten, waaronder gezondheidszorg. De nieuwe maatregelen voor de gezondheidssector richten zich op welzijn en geestelijke gezondheid van kinderen. Vanaf 2027 wordt een digitaal kader voor een Europese Kindergarantiekaart getest (EN, EN).

De Europese Commissie heeft de uitdagingen rond sociale convergentie geanalyseerd in Bulgarije, Finland, Griekenland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Roemenië en Spanje. In het gezamenlijk werkgelegenheidsverslag 2026 werden deze negen lidstaten aangemerkt als landen die te maken hebben met potentiële risico’s voor opwaartse sociale convergentie. De analyse gaat in op oorzaken, gevolgen en bestaand of gepland beleid. Gezondheidszorg en langdurige zorg behoren tot de onderzochte sectoren. De bevindingen dienen als input voor het voorjaarspakket van het Europees Semester 2026 (EN).

Als onderdeel van het voorjaarspakket van het Europees Semester 2026 heeft de Europese Commissie een voorstel ingediend om de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid bij te werken. De richtsnoeren bevatten nieuwe elementen gericht op kwaliteitsbanen en investering in menselijk kapitaal. Richtlijn 8 roept lidstaten op sociale inclusie te bevorderen en armoede te bestrijden, onder meer door modernisering van socialezekerheidsstelsels en tijdige toegang tot betaalbare preventieve en curatieve gezondheidszorg (EN, EN/FR/NL).

De Raad van de EU en het Europees Parlement hebben een voorlopig akkoord bereikt over de zesde herziening van Richtlijn 2004/37/EG betreffende de bescherming van werknemers tegen de risico’s van blootstelling aan kankerverwekkende, mutagene of reproductietoxische stoffen op het werk. Hoewel het Parlement een definitie van gevaarlijke geneesmiddelen wilde opnemen en 'bepaalde werkzaamheden' wilde toevoegen aan bijlage I, bevat het uiteindelijke compromis twee overwegingen die verduidelijken dat gevaarlijke geneesmiddelen met kankerverwekkende, mutagene of reproductietoxische stoffen onder de richtlijn vallen, en herinneren aan bestaande opleidingsverplichtingen (EN/FR/NL).

Het Europees Parlement heeft een resolutie aangenomen om genderongelijkheid in formele en informele zorg aan te pakken. Het pleit tot een "Europees statuut voor verzorgers" met minimumnormen voor pensioenen en sociale zekerheidsuitkeringen. Ook wordt opgeroepen tot afstemming tussen de EU-gezondheidsstrategie en de EU-zorgstrategie en tot synergieën tussen EU4Health en andere financieringsmechanismen (EN/FR, EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft het voorjaarspakket van het Europees Semester 2026 goedgekeurd (EN/FR/NL). De landenrapporten analyseren economische, sociale en werkgelegenheidsontwikkelingen en beoordeelen de uitvoering van de landspecifieke aanbevelingen van 2025. De thematische bijlage over gezondheid en gezondheidszorgstelsels geeft een overzicht van vooruitgang en resterende uitdagingen. Verbetering van toegang en betaalbaarheid van gezondheidszorg en langdurige zorg blijft prioritair, met aandacht voor kosteneffectiviteit en fiscale houdbaarheid. Dit vereist aanpak van personeelstekorten en territoriale ongelijkheden (EN).

Het voorjaarspakket van het Europees Semester voor 2026 bevat gerichte aanbevelingen aan de lidstaten, bedoeld om hen te begeleiden bij het aanpakken van de economische en sociale uitdagingen die in de landenverslagen zijn gesignaleerd. Zestien lidstaten hebben aanbevelingen ontvangen op het gebied van de gezondheidszorg, over toegang, betaalbaarheid, eerstelijnszorg, preventie, personeel in de gezondheidszorg en, waar relevant, kostenefficiëntie en fiscale houdbaarheid (EN, EN).

In het kader van het voorjaarspakket van het Europees Semester 2026 hebben 21 lidstaten een aanbeveling ontvangen over langdurige zorg. België wordt, in lijn met eerdere jaren, opgeroepen zijn stelsel kosteneffectiever te maken. Andere landspecifieke aanbevelingen richten zich op budgettaire houdbaarheid, terwijl de meeste aanbevelingen richten zich op verbetering van de toegang tot betaalbare en kwalitatief hoogwaardige langdurige zorg (EN).

De Europese Commissie heeft binnen het programma Digitaal Europa verschillende oproepen gepubliceerd. Twee daarvan richten zijn specifiek op artificiële intelligentie (AI) in de gezondheidszorg: één ondersteunt AI-gestuurde beeldscreening in medische centra, de andere digitale gezondheidsdiensten en -systemen binnen de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens (EN).

De Europese Rekenkamer heeft onderzocht of de Europese Commissie en de lidstaten voldoende traceerbaarheid en transparantie hebben gewaarborgd bij de besteding van middelen uit de Herstel- en Veerkrachtfaciliteit (RRF) ter ondersteuning van maatregelen, hervormingen en investeringen in diverse sectoren, waaronder de gezondheidszorg. Ze wijst op resterende tekortkomingen en beveelt systematische gegevensverzameling en publicatie aan voor toekomstige instrumenten (EN/FR/NL).

Een groep van 70 leden van het Europees Parlement heeft de Europese Commissie overzocht de exploitatiesubsidies voor gezondheidsorganisaties binnen het werkprogramma EU4Health 2026 te herstellen. Ze wijzen op de ernstige gevolgen van het stopzetten van deze structurele financiering en pleiten voor een transparanter en inclusiever proces bij het bepalen van financieringsprioriteiten (EN).

De Europese Commissie heeft een mededingingsonderzoek ingesteld naar Align Technology, een wereldwijd opererende fabrikant van medische hulpmiddelen met hoofdkantoor in de Verenigde Staten. Ze onderzoekt of het bedrijf EU-mededingingsregels heeft overtreden door de verkoop van intra-orale scanners te koppelen aan die van Invisalign-beugels in de Europese Economische Ruimte (EN/FR).

De Europese Commissie onderzoekt of Sanofi de EU-mededingingsregels heeft overtreden door een misleidende campagne te voeren gericht op zorgverleners in Duitsland en Frankrijk, waarin het concurrerende griepvaccin Fulad negatief werd voorgesteld. Dit vaccin wordt door het bedrijf CSL Seqirus op de markt gebracht (EN/FR).

De Europese Commissie heeft haar goedkeuring gegeven aan de verwerving van gezamenlijke zeggenschap over het Amerikaanse bedrijf Teleflex OEM Business door twee private-equitybedrijven: Kohlberg & Co, eveneens gevestigd in de Verenigde Staten, en Montagu Private Equity uit het Verenigd Koninkrijk. De transactie betreft de sector medische hulpmiddelen (EN).

De Europese Commissie heeft ingestemd met de verwerving van gezamenlijke zeggenschap over Tecomet en Orchid door Charlesbank Capital Partners, beide gevestigd in de Verenigde Staten, en Nordic Capital uit Jersey. De transactie betreft contractproductiediensten voor orthopedische implantaten en instrumenten (EN).

De Europese Commissie heeft haar goedkeuring gehecht aan de verwerving van gezamenlijke zeggenschap over Rayner Surgical Group, gevestigd in het Verenigd Koninkrijk, door Groupe Bruxelles Lambert, een beursgenoteerde investeringsholding met hoofdkantoor in België, en CVC Capital Partners uit Jersey. De transactie betreft de productie en levering van producten voor oogchirurgie (EN).

De Europese Commissie heeft ingestemd met de overname van de exclusieve zeggenschap over Lonza's activiteiten op het gebied van capsules en gezondheidsingrediënten – met vestigingen in België, Zwitserland en de Verenigde Staten – door de private-equityfirma Lone Star Funds uit Bermuda. De transactie betreft capsules voor de farmaceutische en nutraceutische industrie (EN).

In zaak C-131/25 concludeert de advocaat-generaal dat nationale wetgeving die studenten die hun middelbaar onderwijs in België hebben afgerond maar in een andere lidstaat wonen anders behandelt dan inwoners van België, in strijd is met EU-recht. De wetgeving mag hun eerste inschrijving voor medische opleidingen niet beperken (EN/FR/NL, EN, FR).

In zaak C-631/24 P adviseert de advocaat-generaal het Hof van Justitie om de beroepen van de Europese Commissie tegen twee uitspraken van het Gerecht uit 2024 te verwerpen. Hij bevestigt dat de Europese Commissie onvoldoende ruime toegang had verleend tot aankoopovereenkomsten voor COVID-19-vaccins (EN/FR, EN, FR).

In zaak C-522-24 oordeelt het Hof van Justitie dat verplichte vaccinatie tegen SARS-CoV-2, die beperkt is tot militair personeel van het Ministerie van Defensie en waarbij burgerpersoneel is uitgesloten, geen discriminatie vormt onder EU-recht. Richtlijn 2000/78/EG tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep staat niet in de weg aan vaccinatieverplicht wanner het bezwaar gebaseerd is op standpunten inzake volksgezondheidsbeleid en niet op persoonlijke overtuigingen (EN/FR/NL, EN, FR).

De Europese Commissie heeft Bulgarije, Frankrijk, Luxemburg, Nederland, Polen, Spanje en Zweden voor het Hof van Justitie van de Europese Unie gedaagd wegens het niet omzeten van Richtlijn (EU) 2022/2557 betreffende de veerkracht van kritieke entiteiten. De richtlijn moet de ononderbroken levering van vitale diensten waarborgen, waaronder gezondheidszorg (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft aanmaningsbrieven gestuurd naar Cyprus, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Kroatië, Malta, Oostenrijk en Portugal wegens het niet volledig omzetten van Richtlijn 2024/782 tot wijziging van Richtlijn 2005/36/EG betreffende de erkenning van beroepskwalificaties. Deze wijzigingen actualiseren de minimale opleidingseisen voor verpleegkundigen die verantwoordelijk zijn voor algemene zorg, tandartsen en apothekers (EN/FR).

De Europese Commissie heeft Frankrijk voor het Hof van Justitie van de Europese Unie gedaagd, omdat nationale regelgeving inzake veterinaire bedrijven en dierenartsen strijdig is met de vrijheid van vestiging en het vrije verkeer van diensten volgens het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en Richtlijn 2006/123/EG betreffende diensten op de interne markt (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft haar inzet bevestigd voor de uitvoering van de EU-strategie inzake handicaps (2021-2030). De strategie beoogt betere toegankelijkheid en inclusie, onder meer via verbeterde toegang tot lichamelijke en geestelijke gezondheidszorg en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft twee complementaire strategieën aangenomen die inspelen op de behoeften van mensen in eiland- en kustgebieden. Ze beogen een samenhangend kader om economische kansen te versterken, levenskwaliteit te verbeteren en veerkracht te vergroten. Investeringen in toegang tot essentiële diensten, zoals gezondheidszorg, worden benadrukt (EN/FR/NL).

De Europese Commissie heeft een initiatief aangenomen om wereldwijde preventie, paraatheid en respons op toekomstige gezondheidsbedreigingen te versterken. Het richt zich op vijf gebieden: betere coördinatie op het gebied van mondiale gezondheid, versterking van gezondheidsstelsels van partnerlanden, capaciteitsopbouw via netwerken en medische tegenmaatregelen, diversificatie van toeleveringsketens en bevordering van vertrouwen in wetenschap (EN/FR).

In Health Policy pleiten Ellen Kuhlmann en collega’s voor een samenhangende EU-strategie om tekorten, competentiekloven, mismatches, slechte arbeidsomstandigheden en geestelijke gezondheidsproblemen bij zorgpersonneel aan te pakken. Dit is essentieel om ervoor te zorgen dat de nieuwe kaders voor gezondheidsbeveiliging en crisisbeheer effectief kunnen functioneren (EN).

Zoals gemeld in een hoofdartikel in The Lancet Regional Health – Europe, hebben meer dan 1.100 zorgverleners in heel Europa gewaarschuwd dat de uitgebreide opsporingsmaatregelen die zijn overeengekomen in het kader van de EU-terugkeerverordening, mensen ervan zouden kunnen weerhouden medische hulp te zoeken. Volgens de auteurs dreigt dit het vertrouwen in de zorgsector ondermijnen (EN).

In een artikel in het Journal of European Social Policy onderzoeken João Paulo Magalhães, Eleanor Brooks en Elke Heins de totstandkoming van het EU-kader voor sociale convergentie. Het kader, ingevoerd in 2024 als onderdeel van de hervormingen van het economisch bestuur van de EU, heeft tot doel risico’s en uitdagingen voor opwaartse sociale convergentie in kaart te brengen door zich te richten op arbeidsmarktbeleid, onderwijs- en opleidingsbeleid en sociaal beleid (waaronder gezondheidsbeleid). De auteurs stellen dat het kader voor sociale convergentie weliswaar de zichtbaarheid van sociale indicatoren vergroot en sociale doelstellingen binnen het EU-bestuur kan versterken, maar dat het transformatieve potentieel ervan wordt beperkt doordat het steunt op "soft law" (EN).

In een opiniestuk in The Lancet Regional Health – Europe vestigen Raffaella Ravinetto en collega’s de aandacht van Europese beleidsmakers op de noodzaak om de toegang tot geneesmiddelen voor verwaarloosde tropische ziekten (NTD’s) te verbeteren. Hoewel de prevalentie van deze ziekten in Europa laag is, neemt ze toe door wereldwijde mobiliteit en klimaatverandering. De auteurs analyseren uitdagingen rond beschikbaarheid, betaalbaarheid en toegankelijkheid waarmee sommige Europese landen worden geconfronteerd. Zij doen aanbevelingen om de duurzame beschikbaarheid en betaalbaarheid van geneesmiddelen van gegarandeerde kwaliteit voor NTD’s in heel Europa te waarborgen (EN).

In een nieuw rapport van het Regionaal Bureau voor Europa van de Wereldgezondheidsorganisatie wordt onderzocht hoe EU-lidstaten omgaan met zowel de kansen als de uitdagingen van arificiële intelligentie (AI). Het rapport belicht recente ontwikkelingen op het gebied van strategische planning, harmonisatie van regelgeving, capaciteitsopbouw en het verantwoord inzetten van AI in de gezondheidszorg (EN).